Dùng trắc nghiệm tính cách MBTI trong hướng nghiệp THPT: lợi ích và giới hạn cần biết
Chỉ mất khoảng 15 phút, một bài trắc nghiệm MBTI có thể cho học sinh một “nhãn” tính cách gồm 4 chữ cái. Dùng đúng, đây là công cụ gợi mở hữu ích cho việc chọn ngành. Dùng sai, nó dễ trở thành chiếc khuôn đóng khung lựa chọn của các em.
Nhiều học sinh tìm đến các bài trắc nghiệm tính cách để hiểu bản thân trước mùa chọn ngành.
(Ảnh minh họa)
Mỗi mùa tuyển sinh, câu hỏi “học ngành gì?” lại khiến nhiều học sinh lớp 12 và gia đình băn khoăn. Không ít em chọn ngành theo điểm chuẩn, bạn bè hoặc mong muốn của cha mẹ, để rồi vào đại học mới nhận ra mình không hợp.
Trong bối cảnh đó, MBTI được giới trẻ chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội. Vậy công cụ này thực sự giúp được gì cho việc hướng nghiệp, và đâu là những giới hạn cần hiểu rõ?
MBTI là gì?
MBTI (Myers-Briggs Type Indicator) là công cụ phân loại tính cách do hai mẹ con người Mỹ Katharine Cook Briggs và Isabel Briggs Myers xây dựng, dựa trên thuyết các kiểu tâm lý của nhà tâm lý học Carl Jung. Đến nay, đây vẫn là một trong những trắc nghiệm tính cách phổ biến nhất thế giới.
MBTI mô tả tính cách qua 4 cặp xu hướng:
- Hướng ngoại (E) – Hướng nội (I): nạp năng lượng từ việc giao tiếp hay từ thời gian riêng.
- Giác quan (S) – Trực giác (N): chú ý đến dữ kiện cụ thể hay đến ý tưởng, khả năng.
- Lý trí (T) – Cảm xúc (F): quyết định dựa nhiều hơn vào logic hay vào giá trị và cảm nhận.
- Nguyên tắc (J) – Linh hoạt (P): thích kế hoạch rõ ràng hay ưa sự tự do, ngẫu hứng.
MBTI mô tả tính cách qua 4 cặp xu hướng, trong đó có cặp Hướng ngoại (E) – Hướng nội (I).
(Ảnh minh họa)
Kết hợp 4 cặp này tạo ra 16 nhóm tính cách như ISTJ, ENFP hay INTJ. Mỗi cặp chỉ cho biết xu hướng nổi trội hơn, không phải “có” hoặc “không có”.
MBTI giúp gì cho việc hướng nghiệp?
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã đưa hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp vào nhà trường, mà bước đầu tiên là tự hiểu bản thân. Ở bước này, MBTI hỗ trợ theo ba cách.
Thứ nhất, cho học sinh ngôn ngữ để nói về bản thân. Đọc mô tả về xu hướng hướng nội hay trực giác, các em có thêm từ ngữ để hiểu và giải thích cách mình học tập, làm việc.
Thứ hai, mở rộng danh sách nghề để cân nhắc. Một học sinh nhóm ISTJ có thể nhận ra mình hợp với công việc cần sự chính xác như kế toán, kỹ thuật. Một em nhóm ENFP có thể biết đến ngành truyền thông, tâm lý học mà trước đó chưa từng nghĩ tới.
Kết quả trắc nghiệm có thể giúp học sinh biết thêm những nhóm ngành trước đó chưa từng nghĩ tới.
(Ảnh minh họa)
Thứ ba, mở đầu cuộc trò chuyện trong gia đình. Thay vì tranh luận “ngành nào dễ xin việc”, cha mẹ và con có thể cùng xem kết quả và hỏi nhau: con thích làm việc một mình hay theo nhóm, thích ổn định hay thay đổi?
Những giới hạn cần biết
Kết quả có thể thay đổi giữa các lần làm. Nhiều nghiên cứu cho thấy một tỷ lệ đáng kể người làm lại bài sau vài tuần nhận được nhóm khác, nhất là khi điểm của một cặp xu hướng nằm sát ranh giới. Tâm trạng mùa thi cũng ảnh hưởng đến kết quả.
Tính cách không bằng năng lực hay sở thích. MBTI không đo bạn giỏi toán hay viết văn, cũng không cho biết bạn có đam mê với y học hay không.
Không có nhóm tính cách “tốt” hay “xấu”, cũng không có nghề “cấm”. Chính tổ chức đứng sau MBTI cũng khuyến cáo không dùng công cụ này để loại trừ ai đó khỏi một công việc. Những danh sách kiểu “INFP không nên làm kinh doanh” là cách đọc sai.
Bản test trên mạng không phải bản chính thức. Các bài trắc nghiệm miễn phí trên mạng là phiên bản dựa trên lý thuyết MBTI, nên chỉ nên dùng để tham khảo.
Học sinh có thể tự làm trắc nghiệm ở đâu?
Hiện có nhiều bài trắc nghiệm dựa trên lý thuyết MBTI bằng tiếng Việt, học sinh có thể tự làm tại nhà. Một lựa chọn là MBTI Test Info, bài trắc nghiệm miễn phí gồm 60 câu, làm trong khoảng 12 phút và không yêu cầu đăng ký tài khoản. Kết quả hiển thị cả tỷ lệ phần trăm của từng cặp xu hướng, giúp người làm thấy mình “nghiêng” về mỗi bên nhiều hay ít.
Để kết quả phản ánh đúng hơn, học sinh nên lưu ý:
- Làm bài khi tâm lý thoải mái, không làm ngay sau một buổi thi căng thẳng.
- Trả lời theo cách mình thường làm, không theo kỳ vọng của thầy cô, cha mẹ.
- Làm lại sau 2–3 tháng để so sánh; kết quả ổn định thì đáng tin cậy hơn.
Đọc kết quả thế nào cho đúng?
Nhìn vào tỷ lệ, không chỉ nhìn vào chữ cái. Nếu xu hướng hướng nội của bạn chỉ là 52%, bạn gần như cân bằng giữa hai bên, nên đọc cả mô tả của nhóm hướng ngoại tương ứng.
Tỷ lệ phần trăm của từng cặp xu hướng quan trọng không kém 4 chữ cái trong kết quả.
(Ảnh minh họa)
Đọc mô tả đầy đủ, không dừng ở danh sách nghề. Sau khi có kết quả, học sinh nên tìm hiểu kỹ về 16 nhóm tính cách, đặc biệt là điểm mạnh, điểm yếu và môi trường làm việc phù hợp của nhóm mình.
Đặt MBTI cạnh các thông tin khác. Một quyết định chọn ngành vững chắc cần tính đến tính cách, sở thích nghề nghiệp (có thể tham khảo thêm trắc nghiệm Holland), năng lực học tập và bối cảnh gia đình, thị trường lao động.
Kiểm chứng bằng trải nghiệm thật. Một khóa học ngắn, một câu lạc bộ hay cuộc trò chuyện với người đang làm nghề thường nói lên nhiều điều hơn bất kỳ bài trắc nghiệm nào.
Lời khuyên cho phụ huynh và giáo viên
Với phụ huynh, hãy coi kết quả MBTI của con là cánh cửa để lắng nghe, không phải bằng chứng để tranh luận. Thay vì nói “con là hướng nội nên đừng học ngoại giao”, hãy hỏi “con thấy mô tả này đúng ở điểm nào?”.
Với giáo viên phụ trách hướng nghiệp, MBTI phù hợp cho các tiết trải nghiệm theo nhóm, khi học sinh cùng làm bài và thảo luận về sự khác biệt giữa các bạn. Điều cần tránh là dùng kết quả để xếp loại học sinh.
MBTI phù hợp với các tiết trải nghiệm, hướng nghiệp theo nhóm trong nhà trường.
(Ảnh minh họa)
MBTI không trả lời thay học sinh câu hỏi “học ngành gì”. Nhưng nếu được dùng như một tấm gương tham khảo, đặt cạnh năng lực và trải nghiệm thực tế, nó giúp các em bước vào mùa tuyển sinh tự tin hơn.
