Thặng dư thương mại kỷ lục tháng 10 của Việt Nam là bài học thực tế về cách dòng tiền thật tác động đến một đồng tiền

Vào sáng sớm một ngày trong tuần tại cảng Hải Phòng, những chiếc xe container đã xếp hàng dài, chở đầy điện thoại, máy tính xách tay, hàng dệt may và đồ gỗ chuẩn bị ra nước ngoài. Trong tháng 10, số xe như vậy nhiều hơn hẳn mọi khi. Việt Nam ghi nhận thặng dư thương mại 7,31 tỷ USD trong tháng, mức cao nhất từ trước đến nay và vượt xa kỷ lục cũ 4,9 tỷ USD được thiết lập vào tháng 8 năm 2020.
Câu hỏi forex là gì là một trong những điều người mới tìm hiểu ở Việt Nam gõ vào thanh tìm kiếm thường xuyên nhất, và số liệu thương mại tháng 10 trả lời câu hỏi đó còn tốt hơn hầu hết sách giáo khoa. Về bản chất, thị trường tiền tệ chỉ đơn giản là người và doanh nghiệp đổi đồng tiền này lấy đồng tiền khác vì họ buộc phải làm vậy. Một khoản thặng dư thương mại cho bạn thấy những giao dịch hoán đổi đó diễn ra ở quy mô khổng lồ.
Một kỷ lục gần như xuất hiện bất ngờ
Chỉ vài tháng trước, câu chuyện trông rất khác. Việt Nam thâm hụt thương mại chín tháng liên tiếp trước khi quay lại thặng dư vào tháng 9 với mức khiêm tốn 1,3 tỷ USD. Rồi tháng 10 bùng nổ. Xuất khẩu tăng vọt 51,4% so với cùng kỳ năm trước lên 64,67 tỷ USD, trong khi nhập khẩu tăng 43,1% lên 57,36 tỷ USD.
Dù vậy, tính chung mười tháng, cả nước vẫn thâm hụt khoảng 12 tỷ USD. Một tháng tuyệt vời không xóa được cả chuỗi tháng yếu kém trước đó. Tuy nhiên, nó làm thay đổi hướng của dòng tiền, và trên thị trường tiền tệ, hướng đi thường quan trọng hơn con số tổng.
Dòng tiền thật thực sự trông như thế nào
Các doanh nghiệp xuất khẩu chủ yếu được thanh toán bằng đô la. Thế nhưng tiền lương công nhân, nhà cung cấp, tiền thuê mặt bằng và thuế lại được trả bằng tiền đồng. Vì vậy, đến một lúc nào đó, số đô la ấy phải được bán ra để mua vào tiền đồng, và đó là nhu cầu thực đối với nội tệ đến từ hoạt động kinh doanh thật, chứ không phải từ đầu cơ.
Hãy tưởng tượng một nữ giám đốc tài chính tại một nhà máy điện tử ở Bắc Ninh lúc 3 giờ chiều thứ Sáu, đang chuẩn bị cho ngày trả lương. Cô chuyển đổi một phần lớn doanh thu bằng đô la của tháng sang tiền đồng để hàng nghìn công nhân được nhận lương đúng hạn. Nhân con số đó với mọi doanh nghiệp xuất khẩu trên cả nước trong một tháng kỷ lục, bạn sẽ có một làn sóng bán đô la đều đặn.
Các doanh nghiệp nhập khẩu thì làm ngược lại. Họ cần đô la để trả tiền linh kiện, nhiên liệu và máy móc. Đồng tiền cảm nhận kết quả ròng, giống như dòng xe ở một ngã tư đông đúc tại Hà Nội, nơi xe máy đổ về từ mọi phía. Điều quan trọng là phần lớn trong số đó đang đi về hướng nào.
Vì sao tiền đồng không bật tăng như các đồng tiền khác
Thặng dư kỷ lục có nghĩa là tiền đồng sẽ tăng vọt ngay lập tức? Không hẳn. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ấn định tỷ giá trung tâm hằng ngày, và các ngân hàng thương mại giao dịch trong một biên độ quanh mức đó. Vì vậy, dòng tiền vào mạnh thường thể hiện qua áp lực tỷ giá dịu bớt, tỷ giá ngân hàng ổn định hơn hoặc cơ hội để ngân hàng trung ương bổ sung dự trữ, thay vì một cú nhảy mạnh trên biểu đồ.
Thời điểm cũng quan trọng. Doanh nghiệp không phải lúc nào cũng chuyển đổi từng đồng đô la ngay khi nhận được. Nếu kỳ vọng tiền đồng sẽ yếu đi, nhiều doanh nghiệp sẽ giữ đô la thêm một thời gian, và điều đó có thể làm chậm tác động của ngay cả một khoản thặng dư lớn. Kiếm được đô la là một chuyện. Chuyển đổi chúng lại là chuyện khác.
Những dòng tiền khác nằm phía sau số liệu thương mại
Thương mại chỉ là một đường ống. Đầu tư trực tiếp nước ngoài, kiều hối từ người Việt làm việc ở nước ngoài và chi tiêu của du khách đều mang đô la vào. Lợi nhuận mà các công ty nước ngoài chuyển về nước, nhập khẩu vàng và sức hút của lãi suất Mỹ cao hơn đều kéo đô la ra. Với biên độ lãi suất của Fed ở mức 3,75% đến 4% sau đợt tăng hồi tháng 9, nắm giữ đô la vẫn mang lại lợi suất khá tốt, nên nhiều dòng tiền sẵn sàng nằm yên.
Đó là lý do thặng dư của một tháng hiếm khi kể hết câu chuyện. Đồng tiền phản ứng với tất cả các đường ống này cùng lúc, và có những đường ống chẳng bao giờ xuất hiện trên các dòng tít.
Nhà giao dịch có thể học được gì
Cuối năm thường mang lại sự hỗ trợ mang tính mùa vụ cho tiền đồng. Các doanh nghiệp xuất khẩu đẩy mạnh giao hàng trước nhu cầu mùa lễ ở phương Tây, và các công ty cần thêm tiền đồng để chi thưởng Tết vào đầu năm mới. Nếu sức mạnh của tháng 10 tiếp tục duy trì, xu hướng mùa vụ đó có thể được đẩy mạnh hơn bình thường.
Với bất kỳ ai đang theo dõi USD VND hay các đồng tiền châu Á khác, thói quen đáng xây dựng rất đơn giản. Hãy nhìn xa hơn mức giá và tự hỏi ai thực sự cần mua hoặc bán đồng tiền này trong tháng, và vì sao. Giá cho bạn biết điều gì đã xảy ra. Dòng tiền cho bạn biết vì sao nó xảy ra.
Kết luận
Thặng dư kỷ lục tháng 10 của Việt Nam cho thấy các đồng tiền thực sự vận hành ra sao bên dưới những biểu đồ. Doanh nghiệp xuất khẩu bán đô la để trả lương công nhân, doanh nghiệp nhập khẩu mua đô la để trả nhà cung cấp, và sự cân bằng giữa hai bên, cùng với đầu tư, kiều hối và lãi suất, tạo nên áp lực lên tiền đồng. Tỷ giá được quản lý giúp làm dịu các biến động, nhưng không ngăn được dòng tiền. Hãy theo dấu dòng tiền trước tiên.


























